Azərbaycanda aerodromun yerüstü texnikasının (GSE) monitorinqi

Monitorinq sistemi olan böyük hava limanının tipik səhərini götürək. 6:30, uçuşa eyni vaxtda bir neçə bort hazırlaşır. Hendlinqin dispetçeri perron xəritəsini açır: orada təyyarə dayanacaqları, servis yolları və statusuna görə rəngi olan 40 texnika vahidi var — boşdur, işdədir, təmirdədir.

12 nömrəli dayanacaqdakı reys üçün lentli yükləyici lazımdır. Ən yaxın boş olan 300 metr məsafədə, anqarın yanındadır. Dispetçer onu təyin edir, sistem isə bir-iki dəqiqədən sonra yükləyicinin dayanacağın geozonasına daxil olmasını qeyd edir. Gəlmə vaxtı rasiya ilə zəng etmədən, avtomatik yazılır.

6:48-də bildiriş gəlir: perron avtobusu servis yolu ilə 38 km/s sürətlə gedir, halbuki məhdudiyyət 25-dir. Sürücü məlumdur — o, növbənin başlanğıcında kartını oxuyucuya yaxınlaşdırıb. Onunla söhbət uçuş dalğasından sonra, pozuntunun dəqiq vaxtı və yeri ilə baş tutacaq.

Növbənin sonunda hesabatda hansı texnikanın harada, nə qədər işlədiyi və harada boş dayandığı görünür. Konkret reyslərə bağlanma isə təyinatlar sizin planlaşdırma sisteminizdən ötürülürsə yaranır.

Hendlinqlə ilk görüşdə biz həmişə iki anlayışı ayırırıq. Texnikanın əlçatanlığı — trekerin gördüyüdür: maşın sazdır, mühərrik işləyir, o, 12 nömrəli dayanacağın geozonasındadır, sükan arxasında kartı olan sürücü var. Reys tapşırığının yerinə yetirilməsi — yalnız sizin resursların planlaşdırılması sisteminizin və növbə rəisinin bildiyidir: yükləyici məhz bu reysə təyin edilib, baqaj yüklənib, iş qəbul olunub.

Treker birinci suala cavab verir. İkinciyə isə dolayı əlamətlər verir — dayanacaq zonasına daxil olma, mexanizmin iş vaxtı, çıxış — lakin reysin nömrəsi sizin sisteminizdən ötürülməyibsə, onu bilmir. Ona görə də reys üzrə texnika hesabatı belə qurulur: planlaşdırmadan təyinat gəlir (reys, dayanacaq, vaxt), Wialon-dan — maşının bu geozonada olması və işləməsi faktı, tutuşdurma isə çıxarışda ya da sizin tərəfdə edilir.

Layihəyə qədər nələri də nəzərə almaq lazımdır:

• Perrona icazələr. Quraşdırıcılara nəzarət olunan zonaya buraxılış vəsiqəsi və müşayiət lazımdır. Adamların siyahısını və iş qrafikini aviasiya təhlükəsizliyi xidməti ilə qabaqcadan razılaşdırırıq, bu olmadan perrona çıxmaq mümkün deyil.
• Sürücülərin icazələri. Kartların və icazə verilən texnika tiplərinin siyahısını sizin kadrlar şöbəniz ya da perron nəzarəti xidməti aparır. Sistem yalnız kartı siyahı ilə tutuşdurur — siyahının aktuallığı sizin tərəfdədir.
• Rabitə. Perronda Azercell, Bakcell və Nar əhatəsi adətən yaxşıdır, lakin anqarların yanında və terminalın örtükləri altında siqnal daha zəif olur. Treker nöqtələri yaddaşda yığır və sonra ötürür, ona görə də trek itmir, lakin bildiriş gecikmə ilə gələ bilər.
• Geozonalar. Peyk xəritəsi üzrə deyil, texniki xidmətdən alınan perron sxemi üzrə çəkirik. Pilotdan sonra sərhədləri real treklərə görə düzəldirik.

Gəncədə, Naxçıvanda, Lənkəranda, Qəbələdə, Zaqatalada və Qarabağın, Şərqi Zəngəzurun yeni hava limanlarında yerüstü texnika parkı daha kiçikdir: bəzən bu, hamısı üçün 10–20 vahiddir. Onlar üçün ayrıca dispetçer mərkəzi artıqdır.

Kiçik hava limanı üçün adətən motosaatların uçotu, sürət zonaları və həftədə bir dəfə hesabatı olan trekerlər kifayətdir. Rəhbərlik bütün hava limanlarının texnikasını bir kabinetdə görür, yerli növbə rəisi isə yalnız özünün texnikasını.

Bölgələrdə reyslərin sıxlığı mövsümə görə güclü dəyişir, məsələn yayda Qəbələdə. Texnikanın yüklənməsi üzrə hesabat hansı maşınları başqa yerə keçirməyin ya da mövsümarası dövrdə icarəsini uzatmamağın mümkün olduğunu anlamağa kömək edir.