Eco-Driving: sürücülük tərzi qəzalılığa, texnikanın aşınmasına və yanacaq sərfinə necə təsir edir

Heydər Əliyev prospektində işıqforda kəskin start, M-2 trassında kameranın qarşısında ayağı dibinə basmaqla tormozlama, Qubaya yolda serpantində ötmə. Ayrılıqda bunlar xırda şeylərdir. Bir ayda bir sürücüdə onların sayı yüzlərə çatır və hər biri yanacaq sərfində, əyləc altlıqlarının aşınmasında və qəza riskində iz buraxır.

Eco-Driving-i çox vaxt yanacaq qənaəti aləti kimi satırlar. Bu, yarıyacan doğrudur: həmin hesabat sürücülərdən kimin müntəzəm olaraq təhlükəli vəziyyətlərə düşdüyünü də göstərir. Qiymətləndirmənin necə qurulduğunu, effekt rəqəmlərinin haradan götürüldüyünü və sistemi sürücülərin onu izləmə kimi qəbul etməməsi üçün necə tətbiq etməyi araşdıraq.

Eco-Driving nəyi ölçür

Ad CO₂ tullantılarının azaldılması üzrə Avropa proqramlarından gəlib. Monitorinq sistemlərində onun altında GPS-trekerin məlumatına görə sürücülük tərzinin avtomatik qiymətləndirilməsi başa düşülür.

Treker dörd tip hadisəni qeydə alır:

• Kəskin sürətlənmələr — işıqforda pedalı dibinə basmaq
• Kəskin tormozlamalar — sürəti hamar azaltmaq yerinə təcili tormozlama
• Sürət aşımı — təyin olunmuş həddən çıxma
• Kəskin dönüşlər — manevrlərdə yan yüklənmə

Hadisələrin cəminə, onların ağırlığına və yürüşə görə sürücü qiymət alır — Wialon platformasının Eco-Driving modulunda bu, cərimə ballarının az olmasının daha sakit tərz demək olduğu şkaladır. Tarixçə hər reys üzrə yığılır və bir aydan sonra görünür ki, kimdə pozuntular təsadüfidir, kimdə isə bu, sürmə manerasıdır.

Sürət və risk: rəqəmlər haradandır

Sürət və qəzalılığın əlaqəsi yaxşı öyrənilib. Ümumdünya Səhiyyə Təşkilatının qiymətləndirmələrinə görə (sürətin idarə olunması üzrə materiallar, Nilsson modeli), orta sürətin 1% artması ölənlərlə yol qəzası riskini təxminən 4%, ağır xəsarət alanlarla isə təxminən 3% artırır. Bu, monitorinqin tətbiqinin nəticəsi deyil, yol hərəkəti üzrə ümumi statistikadır.

Tormozlamanın fizikası daha sadədir. Dayanma yolu sürücünün reaksiya vaxtı ərzində keçilən yoldan və tormoz yolundan ibarətdir. Quru asfaltda 50 km/saatda bu, təxminən 25–30 metrdir, 70 km/saatda isə artıq təxminən 45–55 metrdir. Piyada keçidində bu fərq hər şeyi həll edir.

Pul: effekti öz parkınız üçün necə hesablamalı

Yanacaq. ABŞ Enerji Nazirliyinin məlumatına görə (fueleconomy.gov saytı), aqressiv sürmə minik avtomobilinin yanacaq qənaətliliyini trassada təxminən 15–30%, şəhər tsiklində isə 10–40% azaldır. Yük maşınları və avtobuslar üçün rəqəmlər fərqlidir və marşrutdan güclü asılıdır, buna görə onları birbaşa köçürmək olmaz.

Bakı — Gəncə reysində yük maşını üçün şərti misal (təxminən 360 km): 30 l/100 km norması olduqda reys təxminən 108 litr udur. Kəskin sürmə 10% əlavə edirsə, bu, bir reysə təxminən 11 litrdir. Aydakı reyslərin sayına vurun — öz məlumatınız üzrə ilk iki-üç ayda yoxlaya biləcəyiniz tərtib alınacaq.

Texniki xidmət. Kəskin tormozlamalar əyləc altlıqlarının və disklərin aşınmasını sürətləndirir, kəskin dönüşlər asqını və təkərləri yükləyir. Burada etibarlı ümumi faizlər yoxdur. Elə öz parkınızda yarım ildən sonra qiyməti yüksək və aşağı olan sürücülərdə altlıqların dəyişdirilmə intervallarını müqayisə etmək daha dürüstdür.

Bu, texniki olaraq necə işləyir

Eco-Driving dəstəyi olan treker, məsələn Teltonika FMB xəttindən, oxlar üzrə yüklənmələri qeydə almaq üçün akselerometrdən istifadə edir. Hər hadisə vaxtı, koordinatları və sürəti ilə yazılır. Dispetçer sadəcə trek deyil, nişanlanmış marşrut görür: kəskin tormozlama harada və hansı sürətdə olub.

Hədləri necə qurmalı

Zavod hədləri yalnız başlanğıc nöqtəsidir. Onları texnikaya uyğunlaşdırmaq lazımdır, əks halda hesabat ya boş olacaq, ya da hamıda qırmızı.

• Müxtəlif maşınlar üçün müxtəlif profillər. Yüklü özüboşaldan və minik sedan fiziki olaraq fərqli sürətlənir. Bütün parka bir həd yüngül maşınlarda yalan işə düşmələr, ağırlarda isə buraxılmalar verir.
• Quraşdırma yerinə görə kalibrləmə. Akselerometr trekerin maşında necə bərkidildiyini bilməlidir — bu, quraşdırma və tənzimləmənin bir hissəsidir. Kalibrləmə olmadan dönüş tormozlama kimi oxuna bilər.
• Zonalar üzrə sürət hədləri. Wialon-da şəhər, trasslar və geozonalar üçün — məsələn bazanın yaxud neft mədəninin ərazisi üçün — müxtəlif məhdudiyyətlər təyin etmək olar.
• Sınaq dövrü. İlk iki-üç həftə hesabat sürücülər üçün nəticə çıxarılmadan yığılır: hadisələrin bölgüsünə baxır və yalan işə düşmələr azalana qədər hədləri düzəldirlər.

Sistemi sürücülər üçün necə tətbiq etməli

1. Əvvəlcədən elan etmək. Dəqiq nəyin ölçüldüyünü və nə üçün ölçüldüyünü danışmaq. Yol qəzası halında trekerin yazısı sürücünün norma çərçivəsində getdiyini göstərə bilər — bu, onun xeyrinə arqumentdir.
2. Qiyməti sürücüyə göstərmək. O, növbədən sonra öz hesabını görməli və hansı hadisəyə görə bal çıxıldığını anlamalıdır.
3. Dərhal cərimə etmək yerinə təhlil etmək. Kəskin tormozlama piyadaya düzgün reaksiya ola bilər. Mübahisəli hadisəni trek üzrə və varsa, kameranın videosu üzrə təhlil edirlər.
4. Mükafatı və nəticələri birləşdirmək. Ən yaxşılara mükafat verilən aylıq reytinqi sürücülər adətən tək cərimələrdən daha yaxşı qəbul edirlər. Amma sistematik kobud pozuntular üçün (40+ km/saat aşım, təhlükəli ötmələr) daxili reqlamentdə yazılmış aydın nəticələr lazımdır.
5. Rübdə bir dəfə yenidən nəzərdən keçirmək. Hədlər, hadisələrin çəkiləri və mükafatlandırma qaydaları parkla və marşrutlarla birlikdə dəyişir.

Uzaq marşrutlarda Eco-Driving

M-2 ilə Qazaxa, M-1 ilə Rusiya sərhədinə yaxud M-3 ilə Astaraya reyslərdə sürücü sükan arxasında çox saat, tez-tez gecə vaxtı keçirir. Burada qonşu funksiya faydalıdır — iş və istirahət rejiminə nəzarət (beynəlxalq reyslər üçün bu, həm də taxoqraflarla işdir): sistem sükan arxasında fasiləsiz vaxtı hesablayır və sürücü təyin olunmuş limitdən çox fasiləsiz gedirsə, dispetçerə bildiriş göndərir.

Metodun məhdudiyyətləri

• Qiymətləndirmə yol vəziyyətini görmür: qabağını kəsən maşına görə kəskin tormozlama diqqətsizliyə görə tormozlama ilə eyni görünür.
• Trekerin pis bərkidilməsi yaxud kalibrləmənin olmaması yalan hadisələr verir.
• Wialon-da zonalar qurulmayıbsa, aşım sahədəki real nişana görə deyil, təyin olunmuş həddə nisbətən hesablanır.
• Yanacaq qənaəti yalnız hesabatla işlədikdə yaranır — yanacağa nəzarətdə olduğu kimi. Hesabatın özü sərfi azaltmır.

İşə salma üzrə yoxlama siyahısı

• trekerlər kalibrlənib, hər texnika qrupunun öz hədlər profili var;
• sürücülər nəyin ölçüldüyünü və qiymətin necə hesablandığını bilirlər;
• həftədə bir dəfə hesabata baxan və mübahisəli hadisələri təhlil edən adam təyin olunub;
• mükafat və nəticə qaydaları daxili sənəddə yazılıb;
• 2–3 aydan sonra sərfi və hadisələrin sayını işə salmadan əvvəlki dövrlə müqayisə etdiniz.

Funksiya barədə ətraflı — sürücülük tərzinə nəzarət səhifəsində. Parkda icarə maşınları yaxud taksi varsa, yanında avtoparkın gizli itkilərinin təhlili faydalıdır, trekerin özünün seçimi barədə isə — GNSS GPS-ə qarşı.