Azərbaycanda elektromobillərin və elektrobusların monitorinqi
Elektromobil, elektrobus və yüngül elektrik çatdırılma texnikası parklarının monitorinqi. Dispetçer hər maşının batareya şarjını və yürüş ehtiyatını, harada və nə qədər şarj olunduğunu, 100 km-ə nə qədər kilovat-saat getdiyini görür — və uzaq sifarişə ora çatacaq maşını göndərir.
Şarjın bitməsi qorxusu olmadan elektroparkın idarə edilməsi
Azərbaycanda elektromobillər hər il daha çoxdur: taksilərdə, çatdırılma xidmətlərində, korporativ parklarda. Bakının küçələrində Çin istehsalı BYD, Zeekr, Changan və başqa modellərə daha tez-tez rast gəlinir, şəhər marşrutlarında isə elektrobuslar peyda olur. Elektromobilin iqtisadiyyatı yaxşıdır, lakin yalnız o, növbənin ortasında şarjı bitmiş halda dayanmayanadək.
Benzin maşını üçün dispetçerə onun harada olduğunu bilmək kifayətdir. Elektromobil üçün daha iki rəqəm lazımdır: şarjın neçə faizi qalıb və maşın bu gün onunla real olaraq neçə kilometr gedəcək — istidə, kondisionerlə, tıxacda. Elektromobillərin monitorinqi bu rəqəmləri hər maşın üzrə real vaxtda verir — konkret model şarjı kənara verirsə, bu barədə aşağıda yazılıb.
Burada elektroparkı adi parkdan fərqləndirənləri toplamışıq. İstənilən mühərrik növü ilə işləyən daşıyıcılar üçün həllər nəqliyyatın GPS-monitorinqi bölməsindədir.
İsti, tıxac və dağlar: elektromobil əslində nə qədər gedəcək
Pasport üzrə yürüş ehtiyatı 450 km-dir. İyulda Bakıda, küçədə +40 °C və kondisioner tam gücdə işləyəndə, Tbilisi prospektindəki tıxaclarda real ehtiyat 20–30% az olur. İstidə batareya həm də daha yavaş şarj olunur: soyutma sistemi sürətli şarjda gücü məhdudlaşdırır.
Trasın öz sürprizləri var. Bakıdan Qəbələyə ya da Şamaxıya yol — bu, sərfin qat-qat artdığı yüksəlişlərdir. Geriyə, yəni enişdə maşın enerjinin bir hissəsini rekuperasiya ilə qaytarır, lakin 40% şarjla yola çıxan sürücüyə bundan asan olmur. Bölgələrdə sürətli şarj məntəqələri hələlik paytaxtdan azdır.
Sistem hər maşının son gedişlər üzrə real sərfini 100 km-ə kVt·saatla hesablayır və yürüş ehtiyatını pasporta görə deyil, fakta görə proqnozlaşdırır. Dispetçer görür: bu maşında 55% var və bu, şəhər üzrə təxminən 180 km-ə bəs edir, lakin Şəkiyə gedib qayıtmağa yetməz.
Biznesdə elektromobillərdən istifadənin riskləri
Parkın bir hissəsini monitorinq olmadan elektrikə keçirənlərin hamısında eyni problemləri görürük.
Xəttdə şarjın bitməsi
Maşın sərnişinlə ya da yüklə dayanıb, çünki sürücü şarjı düzgün hesablamayıb. Evakuator, itirilmiş sifariş, narazı müştəri — hamısı da batareyanın 5%-i ucbatından.
Batareyanın köhnəlməsi
İstismar təcrübəsinə görə, istidə yuxarı hədədək tez-tez sürətli şarjlar və az qala sıfırla uzun dayanmalar batareyanın köhnəlməsini sürətləndirir. Nə dərəcədə — bu, modeldən və onun soyutma sistemindən asılıdır. Maşın bu məlumatları verirsə, treker belə halların nə qədər tez-tez olduğunu göstərir.
Şarjlarda itirilmiş vaxt
Sürücü məntəqədə bir saat dayanır, halbuki maşın 35 dəqiqədə şarj olunub. Ya da şarja qoyub, şarj isə başlamayıb və bu, yalnız səhər üzə çıxıb.
Kilometrin anlaşılmaz dəyəri
Sürücünün evində, deponda və ödənişli məntəqələrdə şarj — üç fərqli qiymətdir. kVt·saat uçota alınmadan elektromobilin əslində nə qədər ucuz olduğunu anlamaq çətindir.
EV parkları üçün sistemin imkanları
Şarj səviyyəsinə (SoC) nəzarət
Xəritədə hər maşın üçün batareyanın şarjı faizlə və yürüş ehtiyatının proqnozu. İkonanın rəngi şarj səviyyəsinə görə dəyişir: yaşıl, sarı, qırmızı.
- Şarj verilmiş həddən, məsələn 20%-dən aşağı düşübsə və maşın şarj məntəqəsindən uzaqdadırsa, bildiriş gəlir.
- Birbaşa interfeysdə 100 km-lik sifarişi kimin götürə biləcəyi üzrə filtr.
- Növbə üzrə şarj qrafiki: enerjinin harada və nə qədər sürətlə getdiyi görünür.
Sizin modelinizdən hansı məlumatları götürmək mümkündür
Bu, əsas sualdır və dürüst cavab belədir — modeldən, hətta partiyadan asılıdır. Şarjı və yürüş ehtiyatını elektromobil özü bilir, məsələ onları kənara anlaşıqlı şəkildə verib-vermədiyindədir.
- Protokolu məlum olan modellər. Bir çox populyar elektromobil üçün CAN-adapterlərdə hazır dəstək var: şarj, yürüş, şarj statusu naqillərə müdaxilə etmədən, kontaktsız oxunur.
- Paralel idxaldan gələn maşınlar. Azərbaycandakı elektromobillərin bir hissəsi rəsmi dilerlər vasitəsilə gətirilməyib, onlarda Çin bazarı üçün daxili proqram təminatı olur. Protokol fərqlənə bilər, ona görə də bütün parka quraşdırmadan əvvəl bir maşını yoxlayırıq.
- Şində məlumat yoxdursa. GPS-treker hər halda işləyir: mövqe, yürüş, sürmə tərzi, gedişlər. Batareyanın şarjı olmadan, lakin maşının necə və nə vaxt istifadə olunduğuna nəzarətlə.
CAN-ı olan elektromobillərə adapterlə birlikdə Teltonika FMC130 qoyuruq. Quraşdırma təxminən bir saat çəkir, kontaktsız adapter zavod naqillərini kəsməyi tələb etmir.
SOC, şarj dövrü və bunlardan modeldə nə görünür
Dispetçerə hər maşının şarjını xəritədə göstərəcəyimizi vəd etməzdən əvvəl park üçün sadə uyğunluq cədvəli tərtib edirik: model və il, proqram təminatı, test maşınından real olaraq hansı batareya parametrləri gəlib. Onun sətirləri adətən belədir:
- SOC — şarj faizlə. Bir çox model verir, lakin qiymət yuvarlaqlaşdırılmış olur ya da dəqiqədə bir dəfədən seyrək yenilənir. Bir neçə şarj səviyyəsində cihaz paneli ilə tutuşdururuq.
- Şarj statusu. Hamısında yoxdur. O olmayanda şarjın başlanğıcını və sonunu şarj geozonasındakı dayanma zamanı SOC-un artmasına görə müəyyən edirik — gecikmə ilə və dəqiq güc göstərilmədən.
- Qəbul edilmiş kVt·saat. Daha seyrək rast gəlinir. Onlar olmadan enerjini SOC fərqinə və pasportdakı batareya tutumuna görə hesablayırıq — bu, təxmindir, məntəqə sayğacının göstəricisi deyil.
- Batareyanın temperaturu və SOH. Yalnız modellərin bir hissəsində oxunur. Maşın onları vermirsə, deqradasiyanı trekerə görə qiymətləndirmək alınmayacaq — yalnız dolayı yolla, eyni şəraitdə yürüş ehtiyatının necə dəyişdiyinə görə.
Hesabatdakı şarj dövrünü belə anlayırıq: qoşulma, şarjın artması, ayrılma — yeri, vaxtı, girişdə və çıxışda SOC ilə. Bu, batareya istehsalçısının terminləri ilə tam dövr deyil. Konkret batareyanın neçə dövrə tab gətirəcəyini sistem bilmir və proqnozlaşdırmır.
Quraşdırmadan sonra dispetçer üçün proses belə görünür: səhər hesabat şarjı həddən aşağı olan maşınları göstərir, növbə ərzində şarj məntəqəsindən uzaqda aşağı şarj barədə və başlamayan şarj barədə bildirişlər gəlir, axşam isə şarjlar üzrə yekun gəlir, orada maşın, yer, başlanğıc, son, öncə və sonra SOC, kVt·saat, şarjın tipi sütunları var. Kimi hara göndərmək barədə qərarı yenə də dispetçer verir.
Qarışıq park: elektrik və daxili yanma mühərriki bir kabinetdə
Az qala heç kim parkı bütünlüklə elektrikə keçirmir. Adətən bu, benzin və dizel maşınların yanında işləyən maşınların 10–30%-idir. Onların hamısı bir kabinetdə, yürüş və sürmə tərzi üzrə eyni hesabatlarla görünür.
Qarışıq park üçün ən faydalı hesabat kilometrin dəyəridir. Daxili yanma mühərriki üçün bu, yanacaqdoldurma məntəqəsinin qiyməti ilə litrlər üstəgəl texniki xidmətdir, elektromobil üçün — deponun ya da məntəqənin tarifi ilə kVt·saat üstəgəl onun öz texniki xidməti. Bu rəqəmlər yanaşı duranda hansı maşınları sonra dəyişmək barədə qərar faktlar üzrə verilir. Parka çəkilən xərclərin uçotuna yanaşma avtoparkın xərcləri səhifəsindədir.
Şəhər marşrutlarındakı elektrobuslar dizel avtobuslarla eyni qaydalar üzrə, üstəgəl şarj və depoda şarj olunma ilə monitorinq edilir. Avtobuslar barədə ətraflı — ictimai nəqliyyatın monitorinqi səhifəsində.
Elektroparkı necə qoşuruq
Test maşını
Hər modelin bir maşınına CAN-adapterli treker qoyuruq və bir həftə hansı məlumatların gəldiyini və onların cihaz paneli ilə üst-üstə düşüb-düşmədiyini yoxlayırıq.
Hesablamaların qurulması
Batareyanın tutumunu, şarj yerləri üzrə elektrik enerjisi tariflərini, aşağı şarj hədlərini təyin edirik. Yürüş ehtiyatının proqnozunu ilk həftələrin real gedişlərinə görə kalibrləyirik.
Şarj məntəqələrinin geozonaları
Depodakı şarj məntəqələrinizi və sürücülərin istifadə etdiyi məntəqələri qeyd edirik. Beləcə maşının harada şarj olunduğu və hansı tariflə hesablamağın lazım olduğu görünür.
Bütün park və hesabatlar
Qalan maşınları təchiz edirik və hesabatları qururuq: növbələr üzrə şarj, şarjlar, kVt·saat sərfi, kilometrin dəyəri.
Parkdan nə lazımdır və pilot nə vaxt qəbul olunur
İstehsal illəri ilə modellərin siyahısı, hər modelin bir maşını bir həftəlik test üçün, depodakı şarj məntəqələrinin ünvanları və tariflər. Kriteriyaları qabaqcadan razılaşdırırıq: məsələn, trekerə görə SOC panellə məqbul hüdudlarda üst-üstə düşür, həftə ərzindəki bütün şarjlar hesabatda görünür, yürüş ehtiyatının proqnozu real növbələrlə tutuşdurulub.
Elektromobilin faydasını yeyən səhvlər
Pasport üzrə yürüş ehtiyatına inanmaq
Pasport rəqəmi ideal şəraitdə alınıb. İstidə növbəni konkret maşının real sərfinə görə planlaşdırmaq lazımdır.
Yalnız sürətli və yalnız 100%-ə qədər şarj etmək
Rahatdır, lakin batareya bundan daha tez köhnəlir. İstehsalçı başqa şey tövsiyə etmirsə, depoda gecə yavaş şarj 80–90%-ə qədər yaxşı bazadır, sürətli şarj isə həqiqətən lazım olanda.
Sürücünün evindəki şarjı uçota almamaq
Sürücü maşını evdə şarj edirsə, şirkət isə bunu kompensasiya edirsə, trekerə görə kVt·saat uçota alınmadan məbləğlər havadan götürülür.
Modeli protokolu yoxlamadan almaq
Batareyanın şarjı iş üçün kritikdirsə, onun bu modeldən oxunub-oxunmadığını partiyanı satın aldıqdan sonra deyil, əvvəl yoxlayın.
Tez-tez verilən suallar (FAQ)
Bu sektorda nədən istifadə olunur
Açar təslim nə edirik
Bu sektor üçün Wialon modulları
Sahədə tətbiq ssenariləri
Keyslər: «Nəqliyyat şirkətləri və avtoparklar»
GPS-monitorinqi tətbiq etmək istəyirsiniz — «Elektrik nəqliyyatı»?
Müraciət göndərin — avtoparkınız üçün dəyəri hesablayacağıq və istiqamətə uyğun avadanlıq seçəcəyik: nəqliyyat şirkətləri və avtoparklar.
- 1 Məsələni dəqiqləşdiririk
Mütəxəssis zəng edib texnika, maşınların sayı və nəyə nəzarət lazım olduğunu soruşacaq.
- 2 Həll seçirik
Avadanlıq və funksiyaları təklif edirik, birdəfəlik və aylıq ödənişləri ayrıca göstəririk.
- 3 Quraşdırmanı razılaşdırırıq
Quraşdırma sizin bazanızda və ya bizdə — qrafik üzrə, texnika işdən qalmasın deyə.
Müraciət göndərin
Mütəxəssis zəng edib texnikanıza və məsələnizə uyğun həll seçəcək.