Avtoparkın yanacaq sərfinin optimallaşdırılması
90 günlük yanacaq sərfinin azaldılması proqramı: bazanın ölçülməsi, mövsümə və marşruta düzəlişlə faktiki məlumatlar üzrə normalar, boş iş üzrə qaydalar, sürücülərin motivasiyası və ilkin dövrlə müqayisə. Məlumatları Wialon-dan, CAN-şindən və yanacaq səviyyəsi sensorlarından götürürük. Effekt avtoparkın ilkin vəziyyətindən asılıdır və qabaqcadan vəd olunmur, litrlərlə hesablanır.
Modellər və marşrut tipləri üzrə sərf normaları, Wialon-da qurulmuş qaydalar və hesabatlar, həmçinin üçüncü ayın eyni şərtlərə gətirilmiş baza ilə müqayisəsi. Neçə litr qənaət olunduğunu, hansı maşınlarda və nəyin hesabına olduğunu, effektin harada olmadığını görürsünüz.
Heç kimin günahkar olmadığı artıq sərf
Söhbət yanacaqdan düşəndə ilk növbədə boşaldılmalar barədə fikirləşirlər. Amma vicdanlı sürücüləri olan avtoparkda da maşınlar tez-tez mümkün olandan 10–20% çox yandırır. Sürücü yüklənməni gözləyərkən mühərrik boş işləyir. +40 °C-də kondisioner bütün nahar boyu fırlanır. Dövrə yolu ilə dolanmaq daha tez olsa da, maşın pik saatda Bakının mərkəzindən keçib Sumqayıta gedir. Təkərlər az havalıdır, forsunkalar tutulub, sərf norması isə on il əvvəlki pasportdan götürülüb.
Yanacaq sərfinin optimallaşdırılması — bu səbəblərlə işdir. Hər maşının həqiqətən nə qədər yanacaq xərclədiyini və nəyə xərclədiyini ölçürük: hərəkət, boş iş, əlavə avadanlığın işi. Sonra sizinlə birlikdə normalar, qaydalar və motivasiya tətbiq edirik və üç aydan sonra nəticəni ilkin baza ilə müqayisə edirik.
Avtoparkda oğurluq varsa, onu ayrıca bağlamaq lazımdır: bunun üçün bizdə yanacaq oğurluğundan müdafiə var. Bu səhifə isə vicdanlı işdə daha az xərcləməyin yolları barədədir.
İş necə gedir
Bir ay üzrə baza
Hər maşın üzrə 100 km-ə və motosaata sərf, boş iş, yürüş və sürmə tərzi.
Faktiki məlumatlar üzrə
Hər model üçün mövsümə və marşrutun tipinə düzəlişlə: şəhər, trassa, obyekt.
Bildirişlər və araşdırmalar
Uzun boş iş, dövrlər, sürücülərin reytinqi. Kənar göstəriciləri marşrutu və yüklənməni nəzərə alaraq araşdırırıq.
Qənaətə görə mükafat
Qənaət olunmuş litrlərin payına bağlanır. Məbləği və qaydaları rəhbərlik təsdiqləyir.
Üçüncü ay bazaya qarşı
Mövsümə, iş həcminə və avtoparkın tərkibinə düzəlişlə maşın qrupları üzrə litrlər.
Proqramın 90 günü necə keçir
Şərti nümunə: Bakı üzrə 20 çatdırılma furqonu, proqram yayın əvvəlində başlayır.
- Bütün maşınlar üzrə CAN məlumatlarını yoxlayırıq ölçmə
İki köhnə furqonda CAN sərfi vermir, CAN-adapter quraşdırırıq. Hələlik qayda tətbiq etmirik, yalnız ölçürük.
- Baza: gündə 2 saat boş iş baza
Boş işdə təxminən 1,2 l/saat. Böyük hissəsi kondisioner işlək halda müştərilərin yanındakı dayanacaqların payına düşür.
- 15 dəqiqədən uzun dayanacaqlara bildiriş qayda
İstidə boş işi tamamilə aradan qaldırmaq mümkün deyil. Hədəf hər dayanma deyil, uzun dayanacaqlardır.
- Bir furqon bütün sürücülərdə çox xərcləyir mexanikə
Məsələ sürmədə deyil. Diaqnostikada tutulmuş hava filtri və təkərlərdə aşağı təzyiq tapılır.
- Üçüncü ayın baza ilə müqayisəsi nəticə
Mövsümə düzəlişlə maşın qrupları üzrə litrləri hesablayırıq. Effekt olmayan yerdə səbəbləri araşdırırıq.
Sərfə həqiqətən təsir edən beş amil
Boş iş
Qənaətin ən tez mənbəyi. Şəhər furqonlarında və avtobuslarda yayda mühərrikin iş vaxtının 15–30%-i boş işə gedir. Dispetçerə bildirişlə 10 dəqiqədən çox olmasın qaydası onu adətən iki dəfə azaldır.
Sürmə tərzi
Kəskin sürətlənmələr, əyləclər və yüksək dövrlər. Eyni maşında diqqətli və aqressiv sürücü arasındakı fərq — 10–15%. Qiymətləndirməni Eco-Driving modulu verir.
Marşrut və nöqtələrin ardıcıllığı
Çatdırılmaların uğursuz ardıcıllığı və tıxaclardan keçən reyslər üzündən artıq kilometrlər. Şəhər marşrutlarında yenidən yığılma yürüşü 5–10% azaldır.
Texniki vəziyyət
Təkərlərdə təzyiq, filtrlər, forsunkalar, təkər həndəsəsi. Sürücü dəyişmədən bir ayda sərfi 12% artmış maşın az qala hər zaman töhmət deyil, təmir tələb edir.
Normalar və motivasiya
Pasport üzrə deyil, faktiki məlumatlar üzrə normalar və normadan aşağı sərf üçün mükafat. Bu addım olmasa, ilk dördü bir aylıq effekt verir.
Nümunə üzərində hesablayırıq: Bakıda yayda boş iş
20 çatdırılma furqonunu götürək. Hər biri gündə 25–30 dayanma edir. Sürücü hər birində 5–10 dəqiqə keçirir və yayda az qala hər zaman mühərrik işlək halda: kondisioner olmadan kabinədə beş dəqiqədən sonra qalmaq mümkün deyil.
İyul üzrə CAN-şin məlumatlarında nə görürük:
- boş iş — maşına gündə orta hesabla 2 saat;
- boş işdə sərf — təxminən 1,2 l/saat;
- cəmi maşına gündə 2,4 l, avtoparka gündə 48 l, 26 iş günü üzrə təxminən 1 250 l.
İstidə boş işi tamamilə aradan qaldırmaq mümkün deyil və bunu tələb etmək mənasızdır: sürücülər yoxlama vaxtı mühərriki söndürüb sonra yenidən işə salacaq. Realistik hədəf — 15 dəqiqədən uzun dayanacaqlarda və sərin aylarda mühərriki söndürməkdir. Bu, adətən boş işi 30–50% azaldır, yəni 20 maşınlıq avtoparkda ayda 400–600 litr.
Dartıcılar və avtobuslar üçün rəqəmlər 2–3 dəfə çoxdur: onlarda həm boş işdə sərf yüksəkdir, həm də dayanacaqlar uzundur.
90 günlük proqram
Bazanın ölçülməsi
Birinci ay heç nə dəyişmirik, yalnız ölçürük. Trekerlər yoxdursa, onları quraşdırırıq, lazım gəldikdə CAN-adapter ya yanacaq səviyyəsi sensoru qoşuruq. Hər maşın üzrə toplayırıq: 100 km-ə sərf, motosaata sərf, boş işin payı, yürüş, sürmə tərzinin qiymətləndirilməsi.
Sürücüləri sistemin işlədiyi barədə xəbərdar edirik. Artıq bu mərhələdə sərf adətən bir qədər düşür: insanlar özlərinə nəzarət etməyə başlayır.
Baza dövrünün metodikası: əvvəli və sonranı necə müqayisə edirik
Bazanın uzunluğu və seçimi
Baza — yeni qaydalar olmadan adi işin bir ayından az olmayan dövr. Bayramları, təmirləri və qeyri-tipik reysləri çıxarırıq, avtopark mövsümi işləyirsə isə müqayisə üçün yanacaq cədvəllərinin məlumatı ilə keçən ilin həmin mövsümünü götürürük.
Mövsüm
Yay kondisioneri və qış qızdırılması sərfi sürmə tərzindən daha güclü dəyişir. Ona görə də mövsümə düzəlişlə ya yalnız müqayisə oluna bilən ayları müqayisə edirik, boş işi isə ayrıca hesablayırıq.
Yüklənmə
Yüklü dartıcı və boş dartıcı fərqli yanacaq xərcləyir. Yük sensorları ya reysin çəkisi barədə məlumat olan yerdə sərfi yüklənməni nəzərə alaraq müqayisə edirik; olmayan yerdə eynitipli reysləri müqayisə edirik.
Sürücülər və marşrutlar
Sürücünü avtopark üzrə orta göstərici ilə deyil, həmin maşın və marşrutlarda qrupla müqayisə edirik. Sürücü marşrutu ya maşını dəyişibsə, onun əvvəlki və sonrakı göstəriciləri ayrıca müqayisə olunur.
İşlərin tərkibi, hüdudlar və yekun tutuşdurma
Daxildir
Bazanın ölçülməsi, modellər və marşrutlar üzrə normaların hesablanması, bildirişlərin və sürücülərin reytinqinin qurulması, mükafatlandırma qaydalarının layihəsi, aylıq araşdırmalar və baza ilə yekun müqayisə.
Daxil deyil
Araşdırma zamanı tapılmış maşınların təmiri, oğurluqların istintaqı (bunun üçün ayrıca yanacaq oğurluğundan müdafiə xidməti var) və mükafatların təsdiqi: biz layihəni hazırlayırıq, qərar rəhbərliyin üzərindədir.
Yekun tutuşdurma
Üçüncü ayın sonunda hər maşın qrupu üzrə 100 km-ə və motosaata litrləri normallaşdırılmış baza ilə müqayisə edirik və iş həcminin, mövsümün, avtoparkın tərkibinin hansı dəyişmələrinin nəticəyə təsir edə biləcəyini göstəririk. Nəticələri sizin məsul şəxsinizlə birlikdə təsdiqləyirik.
Trassada hər şeyi sürət həll edir
Dartıcılar və şəhərlərarası avtobuslar üçün mənzərə fərqlidir. Onlarda boş iş yüklənmədə və sərhəddə nəzərə çarpır, əsas sərf isə trassa ilə hərəkətdir və burada başlıca parametr kreyser sürətidir.
Bakıdan Qazaxa qədər M-2 hissəsində 80 yerinə 90 km/saat gedən yüklü dartıcı adətən 100 km-ə 2–4 litr çox xərcləyir. Gediş-gəliş reysində bu, 25–40 litr edir, vaxtda qazanc isə bir saatdan azdır və o, tez-tez sonra yüklənmə növbəsində itirilir.
Magistral avtopark üçün nə edirik:
- hər sürücü üzrə trassada sürətin bölgüsünü və eyni marşrutda 100 km-ə sərfi qururuq;
- verilmiş həddən yuxarı uzunmüddətli hərəkətə bildiriş tənzimləyirik;
- tez-tez sürətlənmə və əyləc olan hissələri qeyd edirik: Şamaxı yaxınlığındakı yüksəlişlər, yaşayış məntəqələrinin dolanbacları;
- eyni modelin maşınlarını müxtəlif sürücülərlə eyni reyslərdə müqayisə edirik.
Belə halda sürücü ilə söhbət rəqəmlər üzərində qurulur: keçən həftə o, Bakı — Gəncə reysini Elçindən 25 dəqiqə tez getdi və 18 litr çox yandırdı. Belə arqumentlər daha qənaətlə sürmək barədə ümumi tələblərdən yaxşı işləyir.
Günahkar sürücü deyil, maşın olanda
Anomal sərfin təxminən hər beşinci halında səbəb texnikidir. Tipik tapıntılar:
- Abşeronun tozlu obyektlərində keçən yaydan sonra tutulmuş hava filtri;
- sızan ya yeyilmiş forsunkalar, xüsusən hara gəldi yanacaq alan maşınlarda;
- təkərlərdə aşağı təzyiq: bütün təkərlərdə mənfi 0,5 atmosfer sərfin bir neçə faizini verir;
- qışdan sonra qismən kilidlənən əyləc mexanizmləri;
- nasaz termostat: qışda mühərrik uzun müddət iş temperaturuna çıxmır.
Monitorinq öz-özünə maşını təmir etmir, amma hara baxmaq lazım olduğunu göstərir. Həmin sürücü və marşrutda sərf iki həftədə 10% artıbsa, sistem bunu qeyd edəcək və maşın problem baha təmirə çevrilməmiş diaqnostikaya gedəcək. CAN-şindən gələn səhv kodları və yürüş üzrə texniki xidmət xatırlatmaları işin bu hissəsini bağlayır.
Qənaətin baş tutmamasına səbəb olan səhvlər
Sərfin azaldılması üzrə heç nə ilə bitən xeyli layihə görmüşük. Səbəblər az qala hər zaman eynidir:
Pasportdan normalar
Pasport sərfi Bakı tıxaclarını, Quba — Qusar trassasındakı dağ hissələrini və kondisioneri nəzərə almır. Onu yerinə yetirməyən sürücü sadəcə real şəraitdə işləyir.
Bütün mövsümlərə bir norma
Qışda Qubada və yayda Bakıda eyni maşının sərfi 10–15% fərqlənə bilər. Mövsümi düzəliş lazımdır, əks halda yayda hamı pozucudur, qışda isə hamı qənaət edir.
Yalnız cərimələr
Artıq sərf üçün cərimə verilir, qənaət üçün isə heç nə ödənilmirsə, sürücülər diqqətli sürməyi deyil, nəzarəti yan keçməyi öyrənir.
Müqayisə üçün baza yoxdur
Əvvəlki dövr ölçülmədən effekti sübut etmək mümkün deyil. Yarım ildən sonra əvvəl nə qədər xərclədiyini heç kim xatırlamır və layihə faydasız elan olunur.
Nəticəni necə ölçürük
100 km-ə litrlər
Əsasən hərəkətdə olan maşınlar üçün başlıca göstərici. Hər maşın və sürücü üzrə hesablayır, öz qrupunun norması ilə müqayisə edirik.
Motosaata litrlər
Uzun dayanacaqları olan xüsusi texnika və avtobuslar üçün. Yanacağa nəzarət üzrə hesabatlarla birlikdə sərfin yerində hara getdiyini göstərir.
Boş işin payı
Mühərrikin hərəkətsiz işlədiyi vaxtın faizi. Sürücülər üçün ən əyani metrika və ilk dəyişən göstərici.
Sürmə reytinqi
Kəskin manevrlər, sürət aşmaları və dövrlər üzrə qiymətləndirmə. Öz-özünə yanacaq qənaət etmir, amma sürücülərin sərfinin niyə fərqli olduğunu izah edir.
İşdə nədən istifadə edirik
Sərfi haradan götürürük: CAN-şin ya yanacaq səviyyəsi sensoru
Müasir maşınlarda sərflə işləmək üçün adətən CAN bəs edir.
| CAN-şin | Yanacaq səviyyəsi sensoru | |
|---|---|---|
| Ani və ümumi sərf | Bəli, maşın verirsə | Yox, səviyyə üzrə hesablayırıq |
| Baka quraşdırma olmadan | Bəli, kontaktsız oxuyucu | Yox, sensor bakın içindədir |
| Boşaltmalar görünür | Yox | Bəli |
| CAN-ı olmayan maşınlara uyğundur | Yox | Bəli |
| Nə vaxt seçirik | Boşaltması olmayan müasir avtopark | Köhnə texnika və boşaltmalar |
Suallar: «Avtoparkın yanacaq sərfinin optimallaşdırılması»
Müraciət göndərin
Mütəxəssis zəng edib texnikanıza və məsələnizə uyğun həll seçəcək.
Oxşar ssenarilər
Oxşar məsələlər Teltonika avadanlığı ilə necə həll olunur
