Şlaqbaum smartfondan: FMB920 və blokçeyn

Nümayişdə Teltonika BASIC xəttindən FMB920-dən istifadə etdi. Bu, daxili GNSS və GSM antenləri olan, adətən minik maşınlarına quraşdırılan yığcam trekerdir. Burada o, rəqəmsal çıxış vasitəsilə darvaza ya şlaqbaumun idarəetmə blokuna qoşulur: treker dövrəni qapayır, ötürücü isə qolu qaldırır. Trekerə SIM-kart salınıb, beləliklə mobil şəbəkənin tutduğu hər yerdə onunla əlaqə var.

FMB920 öz koordinatlarını bilir. Ona görə də hər şlaqbaum tətbiqdəki xəritədə ayrıca nöqtə kimi görünür və istifadəçi məhz hansı girişi açdığını görür.

İkinci qat blokçeyndir. Yoxlanılmış istifadəçilərə NFT şəklində, yəni saxtalaşdırıla və çoxaldıla bilməyən tokenlər şəklində virtual açarlar verilir. Açar daimi ola bilər, məsələn rayonun qəza xidməti briqadasında, ya birdəfəlik: qonaq, kuryer, çağırılmış usta üçün. Açarın hər istifadəsi şəbəkədə qeyd kimi qalır və onu keçmiş tarixlə dəyişdirmək mümkün deyil.

Üçüncü qat mobil tətbiqdir. Təcili yardımın sürücüsü yaşayış kompleksinə yaxınlaşır, telefonda xəritəni açır, lazım olan şlaqbauma toxunur. Tətbiq blokçeyn-şəbəkəyə tranzaksiya göndərir, şəbəkə açarı yoxlayır və əmri FMB920-yə ötürür. Treker işə düşür, qol qalxır. Maşın az qala dayanmadan keçir, mühafizəçi və pult isə bu zəncirdə artıq lazım deyil.

İdarəetmə şirkəti üçün mənzərə fərqli görünür. O, açarları verir və geri çağırır, hər giriş üzrə açılma tarixçəsini görür və girişi vaxta görə məhdudlaşdıra bilər. İşçi işdən çıxıbsa, onun açarı sadəcə ləğv edilir və ondan heç nə geri almaq lazım gəlmir.

Çağırış praktikada necə görünür. Gecə təcili yardımın dispetçeri briqadaya qapalı yaşayış kompleksindəki ünvanı verir. Maşın yolda olarkən briqadanın böyüyü tətbiqdə bu həyətə iki girişi artıq görür və lazım olan giriş qapısına daha yaxın olanı seçir. Yüz metr qalmışdan düyməni basır, əmr şəbəkəyə gedir, açarın yoxlanması saniyələr çəkir və maşın yaxınlaşanda qol artıq qaldırılmış olur. Mühafizəyə zəng etmək lazım deyil, ev komitəsinin sədrini oyatmaq da. Səhər idarəetmə şirkəti jurnalda görür: giriş 2 nömrəli, 03:14, təcili yardım stansiyasının açarı, bir keçid.

Planlı çıxışlar da elə həmin məntiqlə işləyir. Sukanalın briqadası bu gün şəbəkə təmiri gedən rayonun bütün girişlərinə açarlar alır və açarlar axşam qüvvədən düşür. Zibil maşını təsərrüfat darvazasını cədvəl üzrə açır, qalan vaxtda isə onun açarı aktiv olmur. Giriş hüquqları maşınlara pult paylamaqla deyil, bir yerdə dəyişdirilir.

Şlaqbaum tərəfində nə lazımdır. Trekerdən başqa bunlar ötürücünün şəbəkəsindən sabit qidalanma, ötürücü rəqəmsal çıxışın dözdüyündən yuxarı gərginliklə idarə olunursa, rele ayırıcısı və normal siqnal səviyyəsidir. Treker avtomatika şkafına ya dayaq korpusuna quraşdırılır, FMB920-nin antenləri daxilidir, ona görə də metal şkaf qəbulu pisləşdirə bilər və bu, quraşdırmadan əvvəl yoxlanılır. Trekerin daxili akkumulyatoru qidalanmanın qısa müddətli kəsilməsinə tab gətirməyə və gərginliyin itməsi barədə hadisə göndərməyə kömək edir, lakin ötürücünün özü elektrik olmadan qolu qaldırmayacaq.

Blokçeyn burada lazımdırmı. O, girişlərdən bir neçə müstəqil təşkilat istifadə edəndə və heç biri jurnalı digərinə etibar etmək istəmədikdə özünü doğruldur: şəbəkədəki qeydi səssizcə düzəltmək mümkün deyil, açarı isə kopyalamaq olmur. Açarları bir idarəetmə şirkəti verirsə, elə həmin məsələni — istifadəçilər üzrə hüquqları və açılmalar jurnalını — adi server ya hüquqların bölüşdürülməsi olan monitorinq platforması həll edir.

Avtorizasiya sxemi. Başlamazdan əvvəl açarları kimin verdiyi, verməzdən əvvəl istifadəçinin necə yoxlandığı, açarın qüvvədə olma müddəti və onu kimin geri çağıra biləcəyi qərara alınır. Təcili xidmətlərin daimi açarlarını və birdəfəlik qonaq açarlarını fərqli məsul şəxslər vasitəsilə vermək daha yaxşıdır.

Nəsə sıradan çıxıbsa. Əlaqə yoxdur, qidalanma yoxdur, tətbiq açılmır — giriş yenə də əllə açılmalıdır: ötürücünün mexaniki blokdan çıxarılması, məsul şəxsdəki açar, növbətçinin telefonu. Bu qayda obyektin qaydalarında yazılır, çünki treker onu əvəz etmir.

Məhdudiyyətləri anlamağa dəyər. Sxem şlaqbaumun və sürücünün telefonunun mobil əlaqəsindən asılıdır: örtüyü olmayan yerdaltı dayanacaqda o işləməyəcək. Bu, həm də konkret layihə üçün fərdi proqram təminatıdır, tənzimləmələrdə qeyd qoymaqla qoşulan standart funksiya deyil.